Safe & Save Pharmacy

ตุ่มใสขึ้นตามตัวแบบไหนเสี่ยงฝีดาษลิง

21 พฤศจิกายน 2569
ตุ่มใสขึ้นตามตัวแบบไหนเสี่ยงฝีดาษลิง

ฝีดาษลิง (Mpox) คือโรคติดเชื้อไวรัสที่ทำให้เกิดไข้ ต่อมน้ำเหลืองโต และผื่นตุ่มน้ำใสหรือตุ่มหนองตามร่างกาย จุดสังเกตสำคัญของตุ่มฝีดาษลิงคือมักมีรอยบุ๋มตรงกลางคล้ายสะดือ แข็งตึง และมักขึ้นพร้อมกันในระยะเดียวกัน ต่างจากอีสุกอีใสที่มีตุ่มหลายระยะปนกัน หากมีตุ่มลักษณะนี้ร่วมกับประวัติสัมผัสใกล้ชิด ควรแยกตัวและรีบพบแพทย์ทันที

ตุ่มใสขึ้นตามตัวแบบไหนเสี่ยงฝีดาษลิง

เช็กสัญญาณเตือนก่อนลุกลามและแพร่เชื้อ

เวลาเห็นตุ่มใสหรือผื่นแดงผุดขึ้นตามผิวหนัง หลายคนมักคิดว่าเป็นแค่อาการแพ้ทั่วไป แมลงกัดต่อย หรือโรคอีสุกอีใสที่คุ้นเคย จึงชะล่าใจซื้อยามาแต้มเองหรือปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ได้แยกของใช้ส่วนตัว ความกังวลจะยิ่งเพิ่มขึ้นเมื่อตุ่มเหล่านั้นเริ่มเจ็บปวด ลุกลามไปยังจุดซ่อนเร้น หรือมีอาการไข้ร่วมด้วย การแยกแยะลักษณะของตุ่ม ฝีดาษลิง ให้ออกตั้งแต่ระยะเริ่มต้นจึงเป็นสิ่งสำคัญมาก เพราะจะช่วยให้คุณเข้ารับการตรวจรักษาได้ทันท่วงที ลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง และป้องกันไม่ให้เชื้อแพร่กระจายไปสู่คนใกล้ชิดในครอบครัวโดยไม่รู้ตัว

รู้จักโรคฝีดาษลิง และกลไกการเกิดผื่นตุ่มบนผิวหนัง

โรคฝีดาษลิง หรือที่องค์การอนามัยโลก (WHO) เปลี่ยนชื่อเรียกอย่างเป็นทางการว่า เอ็มพอกซ์ (Mpox) เกิดจากการติดเชื้อไวรัส Monkeypox virus (MPXV) ซึ่งเป็นไวรัสในกลุ่ม Orthopoxvirus กลุ่มเดียวกับไวรัสไข้ทรพิษหรือฝีดาษคน เชื้อนี้แบ่งออกเป็น 2 สายพันธุ์หลัก คือ สายพันธุ์เคลด 1 (Clade I) ซึ่งมีแนวโน้มก่ออาการรุนแรงและแพร่กระจายได้ง่ายกว่า และสายพันธุ์เคลด 2 (Clade II) ที่พบการระบาดทั่วโลกในช่วงหลายปีที่ผ่านมา

เมื่อเชื้อไวรัสเข้าสู่ร่างกายผ่านทางเยื่อเมือก บาดแผลบนผิวหนัง หรือระบบทางเดินหายใจ เชื้อจะเพิ่มจำนวนในบริเวณที่สัมผัสก่อน แล้วจึงแพร่กระจายเข้าสู่ระบบน้ำเหลืองและกระแสเลือด ช่วงเวลานี้เองที่กระตุ้นให้ระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองจนเกิดอาการไข้ ปวดเมื่อยตามตัว และต่อมน้ำเหลืองโต หลังจากนั้นไวรัสจะเดินทางไปที่ชั้นผิวหนัง ทำให้เซลล์ผิวหนังเกิดการอักเสบ บวมน้ำ และพัฒนากลายเป็นผื่นนูน ตุ่มน้ำใส และตุ่มหนองตามลำดับ

วิธีสังเกตลักษณะตุ่มฝีดาษลิง และความแตกต่างจากโรคผิวหนังอื่น

ลักษณะของผื่นและตุ่มจากโรค ฝีดาษลิง มีวิวัฒนาการที่ชัดเจนและมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว โดยทั่วไปหลังจากเริ่มมีไข้ประมาณ 1 ถึง 3 วัน ผื่นจะเริ่มปรากฏขึ้น มักเริ่มต้นที่ใบหน้า ในช่องปาก หรือบริเวณที่สัมผัสเชื้อโดยตรง เช่น อวัยวะเพศและทวารหนัก ก่อนจะกระจายไปยังแขน ขา ฝ่ามือ และฝ่าเท้า

ผื่นจะค่อยๆ เปลี่ยนแปลงไปตาม 4 ระยะ ดังนี้

  1. ระยะผื่นราบ (Macules) เป็นจุดแดงราบเรียบไปกับผิวหนัง ยังไม่นูนขึ้นมา

  2. ระยะตุ่มนูน (Papules) จุดแดงเริ่มนูนแข็งขึ้นมาเป็นเม็ดเล็กๆ

  3. ระยะตุ่มน้ำใส (Vesicles) ภายในตุ่มเริ่มมีของเหลวใสบรรจุอยู่ ผิวตุ่มจะตึงและแข็ง เมื่อสัมผัสจะรู้สึกเจ็บหรือปวดมากกว่าคัน

  4. ระยะตุ่มหนองและตกสะเก็ด (Pustules and Scabs) ของเหลวใสเปลี่ยนเป็นหนองขุ่น สีขาวอมเหลือง จุดเด่นที่แพทย์และเภสัชกรใช้สังเกตคือ รอยบุ๋มตรงกลางตุ่มคล้ายสะดือ (Umbilication) จากนั้นตุ่มหนองจะค่อยๆ แห้ง ตกสะเก็ด และหลุดลอกออกเองภายใน 2 ถึง 4 สัปดาห์

จุดที่ทำให้แยกตุ่มฝีดาษลิงออกจากโรคอีสุกอีใสได้ชัดเจนคือ ตุ่มของฝีดาษลิงในบริเวณเดียวกันมักจะอยู่ในระยะเดียวกันทั้งหมด เช่น เป็นตุ่มน้ำใสพร้อมกัน หรือเป็นตุ่มหนองพร้อมกัน ตุ่มมีลักษณะลึก แข็ง และพบได้บ่อยบริเวณฝ่ามือ ฝ่าเท้า รวมถึงเยื่อบุอวัยวะเพศ ในขณะที่ตุ่มอีสุกอีใสจะตื้นกว่า แตกง่าย มักขึ้นหนาแน่นบริเวณลำตัวมากกว่าแขนขา และจะเห็นตุ่มหลายระยะปนกัน ทั้งตุ่มใส ตุ่มหนอง และสะเก็ดแผลในเวลาเดียวกัน ที่สำคัญคือผู้ป่วยฝีดาษลิงมักมีอาการ ต่อมน้ำเหลืองโต บริเวณคอ รักแร้ หรือขาหนีบร่วมด้วย ซึ่งเป็นอาการที่แทบไม่พบในโรคอีสุกอีใส

ช่องทางการติดต่อและการดูแลตัวเองเมื่อสงสัยว่าติดเชื้อ

เชื้อไวรัสฝีดาษลิงไม่ได้ติดต่อกันง่ายเหมือนไข้หวัดใหญ่หรือโควิด-19 แต่ต้องอาศัยการสัมผัสที่ใกล้ชิดมากพอ ช่องทางหลักในการรับเชื้อคือการสัมผัสโดยตรงกับผื่น ตุ่มน้ำใส ตุ่มหนอง สะเก็ดแผล หรือสารคัดหลั่งของผู้ป่วย รวมถึงการมีเพศสัมพันธ์และการสัมผัสแนบชิดทางผิวหนัง นอกจากนี้ยังสามารถติดต่อผ่านละอองฝอยขนาดใหญ่จากการไอหรือจามในระยะประชิดเป็นเวลานาน และการใช้สิ่งของส่วนตัวร่วมกัน เช่น ผ้าเช็ดตัว เสื้อผ้า เครื่องนอน หรือช้อนส้อมที่ปนเปื้อนสารคัดหลั่ง

หากคุณสังเกตเห็นตุ่มผิดปกติตามร่างกายร่วมกับประวัติเสี่ยงในช่วง 21 วันที่ผ่านมา แนวทางการปฏิบัติตัวที่ถูกต้องเพื่อความปลอดภัยของตัวเองและคนรอบข้างมีดังนี้

  • แยกตัวออกจากผู้อื่นทันที งดการสัมผัสใกล้ชิด งดมีเพศสัมพันธ์ แยกห้องนอน แยกห้องน้ำ และแยกของใช้ส่วนตัวทุกชนิดออกจากสมาชิกในครอบครัว

  • สวมหน้ากากอนามัยและปิดคลุมผื่น หากจำเป็นต้องอยู่ในพื้นที่ร่วมกับผู้อื่น ให้สวมหน้ากากอนามัยตลอดเวลา และสวมเสื้อผ้าแขนยาวขายาวเพื่อปิดบังบริเวณที่มีตุ่ม ลดโอกาสการแพร่เชื้อจากการสัมผัส

  • รักษาความสะอาดของแผลอย่างอ่อนโยน ล้างมือบ่อยๆ ด้วยสบู่และน้ำสะอาด หรือเจลแอลกอฮอล์ อาบน้ำทำความสะอาดร่างกายได้ตามปกติ แต่ห้ามแกะ เกา หรือบีบตุ่มหนองให้แตกโดยเด็ดขาด เพราะจะทำให้เกิดการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำซ้อนและทิ้งรอยแผลเป็นลึก

  • รีบพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัย โทรแจ้งสถานพยาบาลล่วงหน้าก่อนเดินทาง เพื่อให้เจ้าหน้าที่เตรียมจุดคัดกรองแยกเฉพาะ แพทย์จะเก็บตัวอย่างสารคัดหลั่งจากตุ่มแผลไปตรวจหาสารพันธุกรรมของไวรัสด้วยวิธี PCR เพื่อยืนยันผลอย่างแม่นยำ

สำหรับการรักษา ปัจจุบันผู้ป่วยส่วนใหญ่ที่มีภูมิคุ้มกันปกติสามารถหายได้เองด้วยการรักษาตามอาการ เช่น การใช้ยาลดไข้แก้ปวดพาราเซตามอล หรือยาทาบรรเทาอาการระคายเคืองตามคำแนะนำของแพทย์ ส่วนในรายที่มีอาการรุนแรงหรือเป็นผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยง แพทย์จะพิจารณาให้ยาต้านไวรัสเฉพาะทาง เช่น ยาเทโควิริแมต (Tecovirimat) ภายใต้การดูแลอย่างใกล้ชิด

สิ่งที่ต้องระวังและข้อห้ามสำคัญในการดูแลตุ่มฝีดาษลิง

การจัดการอาการผิดวิธีในช่วงที่มีตุ่มขึ้นอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายถึงชีวิตได้ สิ่งที่ต้องระมัดระวังเป็นพิเศษมีดังนี้

  • ห้ามซื้อยาที่มีส่วนผสมของสเตียรอยด์มาทาเอง การทายาสเตียรอยด์บนตุ่มที่เกิดจากการติดเชื้อไวรัสจะไปกดภูมิคุ้มกันเฉพาะที่ ทำให้ไวรัสแบ่งตัวลุกลามมากขึ้น แผลหายช้า และเสี่ยงต่อการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อนรุนแรง

  • เฝ้าระวังกลุ่มเสี่ยงอาการรุนแรง ผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น ผู้ติดเชื้อเอชไอวี (HIV) ที่ยังไม่ได้รับการรักษาหรือควบคุมระดับไวรัสไม่ได้ ผู้ป่วยที่ได้รับยากดภูมิคุ้มกัน หญิงตั้งครรภ์ และเด็กเล็ก มีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ปอดอักเสบ สมองอักเสบ การติดเชื้อในกระแสเลือด หรือตุ่มขึ้นที่กระจกตาจนกระทบต่อการมองเห็น

  • ระวังการแพร่เชื้อสู่สัตว์เลี้ยง ไวรัสฝีดาษลิงสามารถติดต่อจากคนสู่สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมได้ เช่น สุนัข แมว หรือสัตว์ฟันแทะ ผู้ป่วยจึงควรงดการกอดหรือสัมผัสสัตว์เลี้ยงจนกว่าสะเก็ดแผลทั้งหมดจะหลุดลอกและมีผิวหนังใหม่ขึ้นมาแทนที่อย่างสมบูรณ์

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับตุ่มฝีดาษลิง

ตุ่มฝีดาษลิงขึ้นที่จุดซ่อนเร้นเพียงอย่างเดียวได้หรือไม่ ได้ ผู้ป่วยจำนวนมากในการระบาดยุคใหม่พบตุ่มฝีดาษลิงเฉพาะบริเวณอวัยวะเพศ ทวารหนัก หรือรอบริมฝีปาก โดยอาจมีตุ่มเพียงไม่กี่เม็ดและไม่มีผื่นกระจายตามแขนขา ซึ่งลักษณะนี้อาจทำให้สับสนกับโรคเริม ซิฟิลิส หรือแผลริมอ่อนได้ จึงจำเป็นต้องตรวจทางห้องปฏิบัติการเพื่อแยกโรคให้ชัดเจน

ระยะเวลาตั้งแต่ติดเชื้อจนถึงวันที่ตุ่มหายสนิทนานแค่ไหน ระยะฟักตัวของโรคอยู่ที่ประมาณ 5 ถึง 21 วัน และเมื่อเริ่มมีอาการแล้ว ผื่นตุ่มจะใช้เวลาพัฒนาจนตกสะเก็ดและหลุดลอกออกหมดประมาณ 2 ถึง 4 สัปดาห์ ผู้ป่วยจะพ้นระยะแพร่เชื้อก็ต่อเมื่อสะเก็ดแผลชิ้นสุดท้ายหลุดออกและมีชั้นผิวหนังใหม่เกิดขึ้นมาแทนที่แล้วเท่านั้น

เคยฉีดวัคซีนปลูกฝีในวัยเด็ก จะป้องกันตุ่มฝีดาษลิงได้หรือไม่ การปลูกฝีป้องกันไข้ทรพิษในอดีตสามารถช่วยสร้างภูมิคุ้มกันข้ามสายพันธุ์ต่อโรคฝีดาษลิงได้บางส่วน (ประมาณ 80-85%) และช่วยลดความรุนแรงของอาการได้ แต่ภูมิคุ้มกันอาจลดลงตามกาลเวลา หากมีความเสี่ยงสูงควรปรึกษาแพทย์เรื่องการรับวัคซีนป้องกันฝีดาษลิงรุ่นใหม่ (เช่น JYNNEOS) เพื่อเสริมเกราะป้องกัน

ตุ่มฝีดาษลิงแตกเองควรทำอย่างไร ให้ล้างทำความสะอาดบริเวณนั้นด้วยน้ำเกลือปราศจากเชื้อ (Normal Saline) หรือสบู่อ่อนๆ กับน้ำสะอาด ซับให้แห้งเบาๆ ด้วยผ้าก๊อซสะอาด และปิดแผลไว้หลวมๆ เพื่อป้องกันเชื้อโรคภายนอกและลดการแพร่กระจายของสารคัดหลั่ง จากนั้นล้างมือให้สะอาดทันทีและรีบปรึกษาแพทย์

รู้เท่าทันสัญญาณเตือน ดูแลตัวเองให้ปลอดภัยจากฝีดาษลิง

การหมั่นสังเกตความผิดปกติของผิวหนังคือกุญแจสำคัญในการรับมือกับโรค ฝีดาษลิง หากพบตุ่มน้ำใสหรือตุ่มหนองที่มีลักษณะแข็งตึง บุ๋มตรงกลาง ร่วมกับอาการไข้หรือต่อมน้ำเหลืองโต การรีบแยกตัวออกจากคนใกล้ชิด ไม่แกะเกาแผล และไม่ซื้อยามาใช้เองจะช่วยจำกัดวงของการแพร่ระบาดและป้องกันภาวะแทรกซ้อนได้อย่างดีเยี่ยม หากคุณมีตุ่มผิดปกติหรือมีประวัติเสี่ยงสัมผัสเชื้อ ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยที่แม่นยำ หรือปรึกษาเภสัชกรใกล้บ้านเพื่อรับคำแนะนำในการดูแลเบื้องต้นอย่างปลอดภัย

เอกสารอ้างอิง

  1. World Health Organization. Mpox (monkeypox) [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2024 [cited 2026 Nov 21]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mpox

  2. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical Recognition: Key Characteristics for Identifying Mpox [Internet]. Atlanta: U.S. Department of Health and Human Services; 2024 [cited 2026 Nov 21]. Available from: https://www.cdc.gov/mpox/hcp/clinical-care/index.html

  3. Thornhill JP, Barkati S, Walmsley S, Rockstroh J, Antinori A, Harrison LB, et al. Monkeypox Virus Infection in Humans across 16 Countries - April-June 2022. N Engl J Med. 2022;387(8):679-691.

  4. Titanji BK, Tegomoh B, Nematollahi S, Konomos M, Kulkarni PA. Monkeypox: A Contemporary Review for Healthcare Professionals. Open Forum Infect Dis. 2022;9(7):ofac310.