ไข้หวัด (Flu/Cold) คืออะไร? สาเหตุ อาการ และการติดต่อ

ไข้หวัด

คือ โรคติดเชื้อไวรัสที่ทำให้เกิดการอักเสบของระบบทางเดินหายใจ พบได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ โดยเด็กเล็กมักป่วยบ่อยกว่าผู้ใหญ่เพราะภูมิคุ้มกันยังต่ำ สาเหตุส่วนใหญ่เกิดจากการติดเชื้อไรโนไวรัส ติดต่อกันได้ง่ายผ่านการไอ จาม การสัมผัสสารคัดหลั่ง หรือการใช้สิ่งของร่วมกัน อาการที่พบบ่อย ได้แก่ คัดจมูก น้ำมูกไหล ไอ เจ็บคอ และอาจมีไข้ร่วมด้วย แม้ไข้หวัดมักหายได้เอง แต่การพักผ่อนและดูแลสุขภาพจะช่วยให้อาการดีขึ้นเร็วขึ้น

   ไข้หวัด (Flu/Cold) เป็นโรคพบบ่อยมาก ทั้งในผู้ใหญ่และเด็ก ซึ่งมักพบเป็นหวัดได้บ่อยถึงปีละ 6-8 ครั้ง เพราะเด็กมีภูมิคุ้มกันต้านทานโรคต่่ากว่าผู้ใหญ่ โดยเฉพาะเด็กอนุบาล จึงมีโอกาสเป็นหวัดได้บ่อยกว่าผู้ใหญ่มาก ไข้หวัดเป็นโรคเกิดได้ตลอดปี แต่พบบ่อยกว่าในฤดูฝนและฤดูหนาว เกิดจากการติดเชื้อไวรัสหลายสายพันธุ์ที่ท่าให้เกิดการอักเสบของอวัยวะระบบทางเดินหายใจ จึงเป็นสาเหตุที่ท่าให้ไข้หวัดสามารถเป็นซ้่าบ่อยๆได้ตลอดปี

สาเหตุการเกิดโรคไข้หวัด 

  โรคไข้หวัดเกิดจากการติดเชื้อไวรัสที่มีอยู่มากมายหลายชนิด แต่ส่วนมากมักจะพบว่าติดเชื้อไวรัสที่มีชื่อว่า ไรโนไวรัส (Rhinoviruses) เชื้อเหล่านี้จะเข้าสู่ร่างกายได้ผ่านช่องทางจมูก ตา และปาก หรือการรับมาจากอากาศรอบ ๆ ตัวของเรา โรคไข้หวัดยังสามารถติดต่อจากผู้ป่วยได้ด้วยทั้งการใช้ของร่วมกัน หรือการสัมผัสตัวของผู้ป่วย เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีสาเหตุอื่น ๆ ที่เป็นตัวกระตุ้นให้เกิดโรคไข้หวัด เช่น เด็กที่มีอายุน้อย ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ หรือการอยู่ในสภาพอากาศที่เพิ่มความเสี่ยง เช่น ฤดูฝน หรือฤดูหนาว

อาการของโรคไข้หวัดเป็นอย่างไร

   สำหรับอาการของโรคไข้หวัดเป็นสิ่งที่เรารู้และเข้าใจกันอยู่แล้ว ได้แก่ อาการน้ำมูกไหล ไอ จาม มีอาการคัดจมูก ปวดศีรษะ และมีอุณหภูมิสูงขึ้นประมาณ 37 ถึง 39 องศาเซลเซียส สำหรับอาการอื่นที่อาจพบร่วมด้วยเมื่อเป็นโรคนี้ ได้แก่ มีอาการปวดหู รู้สึกระคายเคืองที่ดวงตา ปวดเมื่อยตามร่างกาย เป็นต้น อาการที่เกิดขึ้นจะมีความรุนแรงมากที่สุดในช่วง 3 วันแรก หลังจากนั้นอาการจะค่อย ๆ ดีขึ้นจนหายเป็นปกติ โดยปกติแล้วโรคไข้หวัดจะมีระยะเวลาอยู่ที่ประมาณ 2 อาทิตย์จึงจะหาย ถึงแม้จะเป็นโรคที่ดูเหมือนไม่อันตราย แต่ยังมีอาการเหล่านี้ที่ถือว่าเป็นอันตรายและต้องรีบพบแพทย์ในทันที ได้แก่ 

     ➤ อาการในผู้ใหญ่ มีไข้สูงตั้งแต่ 38.5 องศาเซลเซียสขึ้นไป เป็นเวลาตั้งแต่ 5 วันขึ้นไป มีปัญหาเรื่องการหายใจ เมื่อหายไข้แล้วก็วนกลับมามีอาการอีก และมีอาการปวดศีรษะอย่างรุนแรง

     ➤ อาการในเด็ก เมื่อมีไข้สูงตั้งแต่ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไปในเด็กเล็ก ต่อเนื่องตั้งแต่ 2 วันขึ้นไป หรืออาการไม่ดีขึ้น หายใจมีเสียง ไม่อยากอาหาร มีอาการปวดศีรษะ และไออย่างรุนแรง

อาการของไข้หวัดไข้หวัดจะส่งผลให้เกิดอาการต่อหลายระบบในร่างกาย ⚡

• ในจมูก จะมีน้ำมูก คัดจมูก แสบจมูก จาม

• ในคอ จะมีเจ็บคอ คันคอ ระคายคอ ไอ คอแดง ต่อมทอนซิลโต แดงเป็นหนอง

• ในหลอดลมส่วนต้น มีเสมหะ เสียงแหบ เสียงเปลี่ยน

• อาการร่วมอื่นๆ เช่น ไข้ ปวดเมื่อย ครั่นเนื้อครั่นตัว คลื่นไส้ ปวดหัว มึนหัว ปวดตัว เบื่ออาหาร ท้องเสีย มีผื่น

โรคแทรกซ้อนจากไข้หวัด

•  ไซนัสอักเสบ จากอาการมีน้่ามูก เยื่อจมูกบวมท่าให้คัดจมูก จนลามขึ้นไปถึงโพรงไซนัสที่อยู่ข้างโพรงจมูกและหน้าผาก ท่าให้มีหนองหรือน้่ามูกอยู่ในโพรงไซนัสด้วย เรียกว่า ไซนัสอักเสบ จะมีอาการปวดโพรงไซนัส เสียงอู้อี้ขึ้นจมูก หายใจมีกลิ่นเหม็น การรักษาใช้ยาคล้ายๆ รักษาหวัด แต่อาจจะเป็นยาฆ่าเชื้อที่แรงขึ้น ซึ่งควรอยู่ในการดูแลของแพทย์หรือเภสัชกร รวมทั้งการล้างจมูกด้วยตนเองก็ช่วยลดปริมาณเชื้อโรคและท่าให้หายใจโล่งขึ้นได้

•  หูอักเสบ เนื่องจากหูและคอมีท่อที่เชื่อมต่อกัน เมื่อเป็นหวัด เยื่อบุต่างๆ จะบวม ท่าให้เยื่อที่บุอยู่ในท่อนี้บวมไปด้วยจนตีบตัน จึงไม่สามารถระบายแรงดันอากาศในช่องหูชั้นกลางออกมาได้ ท่าให้ปวดหูหรือบางครั้งเชื้อโรคอาจจะลามขึ้นไปติดเชื้อในหูชั้นกลาง ท่าให้เกิดเป็นหูอักเสบหรือหูน้่าหนวกได้ด้วย การรักษาจะใช้ยาฆ่าเชื้อชนิดที่สามารถฆ่าเชื้อก่อโรคหูอักเสบได้หรือมียาหยอดหูร่วมด้วย

•  หลอดลมอักเสบหรือปอดอักเสบ เมื่อเชื้อโรคผ่านหลอดลมลงมาส่วนล่างเข้ามาที่ปอด สามารถทําให้เป็นหลอดลมอักเสบหรือปอดอักเสบได้ ท่าให้ไอมากขึ้น มีไข้หรือหอบเหนื่อยได้ บางกรณีที่เป็นมาก อาจต้องนอนโรงพยาบาลเพื่อรับยาฆ่าเชื้อทางเส้นเลือด

•  หอบหืด สําหรับคนที่มีโรคประจําตัวเดิมเป็นหอบหืดหรือหลอดลมมีความไวต่อการถูกกระตุ้นและเกิดการตีบตัว ท่าให้หายใจไม่สะดวก หอบเหนื่อย มีเสียงวี้ดในปอด เป็นภาวะเร่งด่วนที่ต้องรีบแก้ไขอาการหลอดลมตีบด้วยยาขยายหลอดลม คนที่เป็นโรคหอบหืดจึงต้องรีบรักษาหวัดให้หาย

•  ชักจากไข้สูง มักพบในเด็กอายุต่่ากว่า 6 ขวบ ให้รีบลดไข้ด้วยการเช็ดตัวหรือทานยาลดไข้ อย่าปล่อยให้ไข้สูงนาน จนเกิดอาการชักและรักษาหวัดให้หาย

การป้องกันโรคไข้หวัด

• ล้างมือบ่อยๆ ด้วยน้่าและสบู่หรือใช้แอลกอฮอล์เจลท่าความสะอาดมือ

• ไม่ใช้สิ่งของร่วมกับผู้อื่น เช่น แก้วนํ้า หลอดดูดนํ้า ช้อนอาหาร ผ้าเช็ดหน้า เป็นต้น

• ไม่ควรคลุกคลีใกล้ชิดกับผู้ป่วยที่มีอาการไข้หวัด

• รับประทานอาหารปรุงสุก และใช้ช้อนกลาง

• รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย รับประทานผักและผลไม้สด เป็นประจ่าทุกวัน

• รับประทานวิตามิน อาหารเสริม เพื่อบ่ารุงร่างกาย

• ดื่มน้่าสะอาด หรือน้่าต้มสุก อย่างน้อยวันละ 8 แก้ว

• ออกกําลังกายอย่างสมํ่าเสมอ

• นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ

• ควรหลีกเลี่ยงการอยู่ในสถานที่ที่มีผู้คนแออัด และอากาศถ่ายเทไม่ดีเป็นเวลานานโดยไม่จ่าเป็น

• เช็ดท่าความสะอาดพื้นผิว และสิ่งของที่มีคนสัมผัสบ่อยๆ ด้วยน้่าผงซักฟอกหรือน้่ายาท่าความสะอาดทั่วไป

ไข้หวัดสายพันธุ์ต่างๆ

ไข้หวัดเกิดจากเชื้อไวรัสหลายชนิด จึงสามารถเป็นซ้ำได้บ่อยตลอดปี เพราะร่างกายต้องสร้างภูมิคุ้มกันใหม่ต่อเชื้อแต่ละสายพันธุ์

กลุ่มไวรัสที่พบบ่อย

• ไรโนไวรัส (Rhinovirus)
  เป็นสาเหตุหลักของไข้หวัดทั่วไป พบได้ตลอดปี โดยเฉพาะฤดูฝนและฤดูหนาว

• โคโรนาไวรัสบางสายพันธุ์
  ทำให้เกิดอาการหวัดทั่วไปในระบบทางเดินหายใจส่วนบน

• อะดีโนไวรัส (Adenovirus)
  อาจทำให้มีอาการไข้ เจ็บคอ ตาแดงร่วมด้วย

• ไวรัสไข้หวัดใหญ่ (Influenza virus)
  แม้หลายคนเรียกรวมว่า “ไข้หวัด” แต่ไข้หวัดใหญ่มีอาการรุนแรงกว่า เช่น ไข้สูง ปวดเมื่อยมาก อ่อนเพลียชัดเจน

ความแตกต่างสำคัญ

• ไข้หวัดทั่วไปมักอาการไม่รุนแรงและหายได้เอง

• ไข้หวัดใหญ่มีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนสูงกว่า โดยเฉพาะในเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคประจำตัว

วิธีรักษาไข้หวัด

โรคไข้หวัดส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัส จึงไม่มีความจำเป็นต้องใช้ยาปฏิชีวนะ ยกเว้นมีภาวะแทรกซ้อนจากการติดเชื้อแบคทีเรีย

การดูแลรักษาเบื้องต้น

• พักผ่อนให้เพียงพอ

• ดื่มน้ำมาก ๆ อย่างน้อยวันละ 6–8 แก้ว

• รับประทานอาหารอ่อน ย่อยง่าย

• หลีกเลี่ยงอากาศเย็นจัดหรือฝุ่นควัน

การใช้ยาเพื่อบรรเทาอาการ

• ยาลดไข้ เช่น พาราเซตามอล

• ยาแก้แพ้ ลดน้ำมูก

• ยาลดคัดจมูก

• ยาแก้ไอหรือยาละลายเสมหะตามอาการ

ควรพบแพทย์เมื่อ

• ไข้สูงเกิน 38.5 องศาเซลเซียสหลายวัน

• หายใจลำบาก หอบเหนื่อย

• อาการไม่ดีขึ้นภายใน 5–7 วัน

• เด็กเล็กมีไข้สูงหรือซึมลง

วิตามินดูแลสุขภาพจากไข้หวัด

วิตามินไม่สามารถรักษาไข้หวัดให้หายทันที แต่มีบทบาทในการเสริมภูมิคุ้มกันและช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวได้ดีขึ้น

วิตามินและสารอาหารที่เกี่ยวข้อง

• วิตามินซี
  มีบทบาทในการเสริมการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน พบในส้ม ฝรั่ง กีวี บรอกโคลี

• วิตามินดี
  เกี่ยวข้องกับการทำงานของภูมิคุ้มกัน พบจากแสงแดดอ่อนช่วงเช้า และอาหารบางชนิด

• สังกะสี (Zinc)
  มีส่วนช่วยในการทำงานของเซลล์ภูมิคุ้มกัน พบในเนื้อสัตว์ ถั่ว และธัญพืช

• โปรตีนที่เพียงพอ
  ช่วยซ่อมแซมร่างกายและเสริมภูมิคุ้มกัน

แนวทางปฏิบัติ

• รับประทานผักและผลไม้หลากหลาย

• ไม่พึ่งพาอาหารเสริมเพียงอย่างเดียว

• ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้วิตามินเสริมในปริมาณสูง

การดูแลสุขภาพอย่างสม่ำเสมอ ทั้งโภชนาการ การพักผ่อน และการออกกำลังกาย จะช่วยลดความถี่และความรุนแรงของการเป็นไข้หวัดในระยะยาว